Ruby trong 20 phút

Giới thiệu

Đây là một hướng dẫn Ruby nhỏ, chỉ mất không quá 20 phút để hoàn thành. Hướng dẫn này giả định rằng bạn đã cài đặt Ruby trên máy. (Nếu bạn chưa có Ruby trên máy tính, hãy cài đặt trước khi bắt đầu.)

Ruby tương tác

Ruby đi kèm với một chương trình cho phép bạn thấy ngay kết quả của bất kỳ câu lệnh Ruby nào bạn nhập vào. Thử nghiệm với mã Ruby trong các phiên tương tác như thế này là một cách tuyệt vời để học ngôn ngữ.

Hãy mở IRB (viết tắt của Interactive Ruby).

• Nếu bạn đang dùng macOS, hãy mở Terminal và gõ irb, sau đó nhấn enter.
• Nếu bạn đang dùng Linux, hãy mở một shell và gõ irb rồi nhấn enter.
• Nếu bạn đang dùng Windows, hãy mở Interactive Ruby từ phần Ruby trong Start Menu.

irb(main):001:0>

OK, vậy là đã mở rồi. Bây giờ thì sao?

Hãy gõ như sau: "Hello World"

irb(main):001:0> "Hello World"
=> "Hello World"

Ruby đã nghe lời bạn!

Chuyện gì vừa xảy ra vậy? Chúng ta vừa viết chương trình “Hello World” ngắn nhất thế giới ư? Không hẳn vậy. Dòng thứ hai chỉ là cách IRB cho chúng ta biết kết quả của biểu thức cuối cùng mà nó đã thực thi. Nếu chúng ta muốn in ra “Hello World” thì cần thêm một chút nữa:

irb(main):002:0> puts "Hello World"
Hello World
=> nil

puts là lệnh cơ bản để in nội dung ra màn hình trong Ruby. Nhưng vậy thì phần => nil là gì? Đó là kết quả của biểu thức. puts luôn trả về nil, đây là giá trị “hoàn-toàn-không-có-gì” trong Ruby.

Máy tính miễn phí đây

Chúng ta đã có đủ để dùng IRB như một máy tính cơ bản:

irb(main):003:0> 3+2
=> 5

Ba cộng hai. Đơn giản quá. Vậy còn ba nhân hai thì sao? Bạn có thể gõ trực tiếp, nó đủ ngắn, nhưng bạn cũng có thể quay lại và sửa lại dòng vừa nhập. Hãy thử nhấn phím mũi tên lên trên bàn phím và xem nó có hiện lại dòng 3+2 không. Nếu có, bạn có thể dùng phím mũi tên trái để di chuyển đến ngay sau dấu + rồi dùng phím xóa lùi để đổi thành dấu *.

irb(main):004:0> 3*2
=> 6

Tiếp theo, hãy thử ba bình phương:

irb(main):005:0> 3**2
=> 9

Trong Ruby, ** là cách bạn viết “lũy thừa”. Nhưng nếu bạn muốn làm ngược lại và tìm căn bậc hai của một số thì sao?

irb(main):006:0> Math.sqrt(9)
=> 3.0

OK, khoan đã, cái cuối cùng đó là gì vậy? Nếu bạn đoán “nó đang tìm căn bậc hai của chín” thì bạn đúng rồi. Nhưng hãy nhìn kỹ hơn một chút. Trước hết, Math là gì?

Module nhóm mã theo chủ đề

Math là một module có sẵn dành cho toán học. Trong Ruby, module đóng hai vai trò. Đây là một vai trò: nhóm các method tương tự lại với nhau dưới một tên quen thuộc. Math cũng chứa các method như sin() và tan().

Tiếp theo là dấu chấm. Dấu chấm dùng để làm gì? Dấu chấm là cách bạn xác định đối tượng nhận thông điệp. Thông điệp là gì? Trong trường hợp này là sqrt(9), nghĩa là gọi method sqrt, viết tắt của “square root” (căn bậc hai) với tham số là 9.

Kết quả của lời gọi method này là giá trị 3.0. Bạn có thể nhận thấy nó không phải chỉ là 3. Đó là vì trong hầu hết trường hợp, căn bậc hai của một số sẽ không phải là số nguyên, nên method này luôn trả về một số thực dấu phẩy động.

Nếu chúng ta muốn ghi nhớ kết quả của các phép tính thì sao? Hãy gán kết quả vào một biến.

irb(main):007:0> a = 3 ** 2
=> 9
irb(main):008:0> b = 4 ** 2
=> 16
irb(main):009:0> Math.sqrt(a+b)
=> 5.0

Dù máy tính này khá tuyệt, nhưng chúng ta đang đi xa khỏi thông điệp Hello World truyền thống mà các hướng dẫn nhập môn thường tập trung vào… vậy hãy quay lại với nó nào.